Wydziedziczenie w testamencie, a prawo do zachowku.

Terminy, którymi posługujemy się w języku potocznym nie zawsze rozumiane są tak samo na gruncie obowiązujących przepisów, dlatego często się zdarza, że osoby, które prawem na co dzień się nie zajmują określonych sformułowań używają w zupełnie innym kontekście i do opisania całkiem różnych czynności niż prawnicy, i choć zwykle w rozmowie z prawnikiem te rozbieżności da się wyłapać i prawnik jest w stanie ustalić co klient miał na myśli, to niestety używanie ich w życiu codziennym może powodować wypatrzenie danej instytucji czy niewłaściwe korzystanie z danych uprawnień.

Klasycznym przykładem takiego odmiennego rozumienia w życiu codziennym i na gruncie prawnym tego samego terminu jest pojęcie „wydziedziczenia”. O wydziedziczeniu zwykle mówi się bowiem w sytuacji, gdy osoba najbliższa spadkodawcy, czyli np. dziecko bądź małżonek, nie została ujęta w testamencie, który spadkodawca sporządził, a więc wówczas, gdy osoba z kręgu spadkobierców ustawowych nie została powołana do dziedziczenia w testamencie.

Tak rozumiane wydziedziczenie pozwala jednakże wysnuć wniosek, iż osoba nie ujęta w testamencie ma prawo ubiegać się o zachowek, czyli może wystąpić z roszczeniem o zapłatę do spadkobierców testamentowych. Zgodnie natomiast z regulacjami Kodeksu cywilnego, wydziedziczenie to pozbawienie uprawnionego prawa do zachowku, spadkodawca może więc w testamencie pozbawić zstępnych, małżonka i rodziców zachowku i wtedy właśnie mamy do czynienia z wydziedziczeniem o którym mówi ustawa.

Jak wynika z powyższego, definicja potoczna wydziedziczenia jest zupełnie odmienna od tej ustawowej, dlatego, żeby uniknąć nieporozumień, tak bardzo istotne jest posługiwanie się właściwą terminologią, gdyż tylko w ten sposób możliwe jest również pełne i prawidłowe korzystanie z przysługujących uprawnień.

Kiedy już wiemy czym wydziedziczenie tak naprawdę jest, zwrócić uwagę należy, że wydziedziczenie jest możliwe tylko w określonych przypadkach, spadkodawca nie może więc tak ot, bez powodu, dokonać wydziedziczenia. Zgodnie bowiem z przepisami Kodeksu cywilnego, spadkodawca może wydziedziczyć osobę uprawnioną do zachowku, jeżeli uprawniony: wbrew woli spadkodawcy postępuje uporczywie w sposób sprzeczny z zasadami współżycia społecznego, dopuścił się względem spadkodawcy albo jednej z najbliższych mu osób umyślnego przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub wolności albo rażącej obrazy czci bądź uporczywie nie dopełnia względem spadkodawcy obowiązków rodzinnych. Wskazane przyczyny są jedynymi, które umożliwiają wydziedziczenie danej osoby, jest więc to zamknięty katalog przyczyn, które mogą prowadzić do pozbawienia zstępnych, małżonka i rodziców przysługującego im zachowku.

Przyczyna wydziedziczenia uprawnionego do zachowku powinna wynikać z treści testamentu, co oznacza, że dyspozycja spadkodawcy o wydziedziczeniu konkretnej osoby musi być zawarta w testamencie. Ponadto, wydziedziczenie musi być całkowite, gdyż ustawa nie daje spadkodawcy możliwości modyfikowania wielkości przysługującego uprawnionemu zachowku oraz nie może zostać dokonane pod warunkiem ani z zastrzeżeniem terminu. Spadkodawca nie może jednakże wydziedziczyć uprawnionego do zachowku, jeżeli mu przebaczył, w doktrynie przyjmuje się, iż chodzi w tej sytuacji o przebaczenie dokonane przed wydziedziczeniem.

Warto jednakże zwrócić uwagę na uchwałę Sądu Najwyższego z dnia 14 czerwca 1971 r., sygn. akt: III CZP 24/71, w której Sąd podkreślił, iż „gdy spadkodawca przebaczył spadkobiercy po wydziedziczeniu go w testamencie, wydziedziczenie to jest bezskuteczne bez względu na formę, w jakiej przebaczenie nastąpiło”. Jeżeli zaś w chwili przebaczenia spadkodawca nie miał zdolności do czynności prawnych, przebaczenie jest skuteczne wówczas, gdy nastąpiło z dostatecznym rozeznaniem. Wydziedziczenie jest z kolei bezzasadne, gdy zostało dokonane z naruszeniem przepisów ustawy i wówczas nie wywołuje ono zamierzonego przez spadkodawcę skutku prawnego, co powoduje, że uprawniony może dochodzić zachowku z powołaniem się na bezpodstawność wydziedziczenia.

Bezskuteczność wydziedziczenia nie ma natomiast wpływu na ważność (skuteczność) testamentu w pozostałym zakresie, czyli gdy okaże się, że wydziedziczenie jest bezskuteczne, gdyż np. wydziedziczenie nastąpiło z innego powodu niż przewiduje to ustawa, to sporządzony testament w pozostałym zakresie nadal jest ważny. Jeśli natomiast nieważny okaże się testament, wówczas wydziedziczenie w nim zawarte także przestaje wywoływać skutki prawne.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *