Dziedziczenie po rozwodzie

Orzeczenie rozwodu pomiędzy małżonkami ma bardzo doniosły charakter, gdyż poza rozwiązaniem samego małżeństwa, zakończeniu ulegają również dotychczasowe więzi prawne łączące dwójkę osób, które zostały wykreowane na mocy zawartego związku, a więc np. ustaje wspólność majątkowa małżonków. Wraz z wyrokiem rozwodowym, co jest oczywiste, małżonkowie tracą również przywileje jakie niosło ze sobą małżeństwo, warto więc pamiętać jakie konsekwencje ma wyrok rozwodowy w zakresie dziedziczenia ustawowego, gdyż jest to problematyka budząca często wątpliwości.

Zgodnie z uregulowaniami Kodeksu cywilnego, w pierwszej kolejności do spadku powołane są z ustawy dzieci spadkodawcy oraz jego małżonek, którzy dziedziczą w częściach równych. Część przypadająca małżonkowi jednakże nigdy nie może być mniejsza niż jedna czwarta całości spadku. Wskazanym zapisem ustawodawca bardzo uprzywilejował pozycję dziedziczącego małżonka, pamiętać jednak należy, że posługując się terminem „małżonek” ustawodawca miał na myśli osobę, która w chwili śmierci pozostawała w formalnym związku małżeńskim ze spadkodawcą. Przytoczone uregulowanie oznacza zatem, że po rozwodzie żaden z małżonków nie będzie należeć do kręgu spadkobierców ustawowych byłego małżonka, a więc po orzeczeniu rozwodu nie ma możliwości dziedziczenia, na podstawie przepisów ustawy, majątku spadkowego należącego do byłego małżonka.

Dla ustalenia kręgu spadkobierców ustawowych istotne zatem jest czy między spadkodawcą, a spadkobiercą został wydany wyrok rozwodowy, bądź czy przynajmniej zostało zainicjowane postępowanie rozwodowe, gdyż sama okoliczność, że mąż z żoną nie żyją ze sobą od kilku lat niczego nie zmienia, gdyż w świetle prawa takie osoby nadal stanowią małżeństwo i nie są wyłączeni od wzajemnego dziedziczenia po sobie. Orzeczenie rozwodowe zawsze zatem ma ten skutek, że były małżonek traci uprawnienie do dziedziczenia na podstawie ustawy, natomiast w świetle przepisów dotyczących dziedziczenia ustawowego nie istotne jest czy małżonkowie faktycznie ze sobą żyją, czy pozostają w innych nieformalnych związkach. Pamiętać również należy, iż uregulowania dotyczące dziedziczenia po rozwodzie stosuje się do małżonka spadkodawcy pozostającego w separacji.

Jak zostało powyżej zasygnalizowane, dla ustalenia kręgów spadkobierców ustawowych istotne również jest czy pomiędzy spadkodawcą, a spadkobiercą toczyło się postępowanie rozwodowe niezakończone z powodu śmierci jednego z małżonków. Przepisy Kodeksu cywilnego stanowią bowiem w tym względzie, iż małżonek wyłączony jest od dziedziczenia, jeżeli spadkodawca wystąpił o orzeczenie rozwodu lub separacji z jego winy, a żądanie to było uzasadnione. W takim jednak przypadku, wyłączenie małżonka od dziedziczenia następuje na podstawie orzeczenia sądu, na wniosek każdego z pozostałych spadkobierców ustawowych powołanych do dziedziczenia wspólnie z małżonkiem. Na gruncie przytoczonego uregulowania małżonek nie jest więc wyłączony od dziedziczenia z mocy samego prawa, gdyż konieczne jest wysunięcie w tym względzie stosownego wniosku, jednakże wystąpienie przez pozostałych spadkobierców z takim żądaniem, w ustawowym terminie, które następnie zostanie uwzględnione, będzie miało praktycznie ten sam skutek jak gdyby małżonkowie byli już po rozwodzie. Istotne jednakże jest, iż żądanie rozwodu z winy pozostałego przy życiu współmałżonka musi być uzasadnione.

Oznacza to, że muszą być spełnione wszystkie przesłanki orzeczenia rozwodu lub separacji z winy współmałżonka lub, co najmniej, z winy obu stron. Jak słusznie zauważył Sąd Najwyższy w uchwale z dnia 2 lipca 1985 r., sygn. akt: III CZP 39/85: „skuteczne zgłoszenie w sprawie o rozwód żądania zaniechania orzekania o winie obojga małżonków wyłącza dopuszczalność dowodzenia winy pozostałego przy życiu małżonka w procesie wytoczonym na podstawie art. 940 k.c.”, a więc w takiej sytuacji nie będzie zasadny wniosek o wyłączenie od dziedziczenia małżonka żyjącego. W doktrynie przyjmuje się również, iż jeżeli separacja miała być orzeczona na skutek zgodnego żądania współmałżonków, także nie stanowi to podstawy do wyłączenia małżonka od dziedziczenia. Jeśli więc zaistnieje sytuacja, w której rozwód lub separacja z jakiejkolwiek przyczyny nie mogły być orzeczone, bądź też brak uzasadnienia do orzeczenia rozwodu lub separacji z winy pozostałego przy życiu małżonka, pozostali spadkobiercy nie mogą skutecznie domagać się wyłączenia małżonka od dziedziczenia ustawowego.

Zgodnie z powyższym, rozwód wyłącza dziedziczenie ustawowe małżonków po sobie, nic nie stoi jednakże na przeszkodzie, aby spadkodawca uwzględnił w testamencie byłego małżonka, gdyż rozporządzenie zawarte w testamencie ma pierwszeństwo przed dziedziczeniem na podstawie ustawy, zatem testamentem zniwelowane mogą zostać skutki rozwodu w zakresie dziedziczenia. Do wskazanej sytuacji najczęściej dochodzi, gdy małżonkowie mimo orzeczonego rozwodu, postanawiają kontynuować wspólne życie, jednakże bez ponownego zawierania małżeństwa.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *